1465 [= RM 127,5]

Meu senhor, direi-vos ora

Pero Gomez Barroso

Notas

Texto

• *

  Pero Gomez Barroso, cabaleiro exiliado na corte de Afonso X de Castela a raíz da guerra civil entre Sancho II e Afonso III de Portugal, participou nas campañas militares emprendidas polos monarcas casteláns no sur peninsular, o que o converteu en beneficiario de diversas propiedades en Sevilla, Orihuela, ou Murcia. Como se ve nesta cantiga, así como noutras da súa autoría (UC 1462-1464), contribuíu como trobador á serie de sátiras políticas contra os membros da alta nobreza que se rebelaron contra o rei Sabio, e que remataron expatriándose para o reino musulmán de Granada. Pero Gomez Barroso coñeceu o conflito de primeira man ao ser un dos enviados a Granada polo infante Fernando de la Cerda para parlamentar cos rebeldes. A pesar de se entrevistar e chegar a un acordo cos sublevados na vila nazarí de Alcalá de Benzaide, finalmente este non foi aceptado polo rei Sabio (Hernández 2021: I, 81-84). Sobre este ciclo véxase tamén Beltran 2001 e, sobre esta cantiga en concreto, véxase tamén o Projeto Littera.

  A voz poética do texto parece ser a do propio Pero Gomez, que se dirixe directamente ao seu señor o rei, a quen acompaña por terras toledanas, lembrándolle que, a pesar de haber quen se lamente diso, é el quen trae o ouro e o mouro, en alusión ao rei de Granada e ao tributo que este tiña que pagar. No penúltimo verso parece concretizarse na persoa de Don Roi Gomez de Telha, outro cabaleiro portugués exiliado en Castela, a figura próxima ao rei que, talvez por envexa, se lamentaba do éxito e o criticaba falándolle mal del ao propio rei.

• 2

  Mora alude ao concello de Mora, preto de Toledo (España).

• 4

  Touro refírese á cidade de Toro, en Zamora (España).

• 11

  Nótese a utilización do artigo co topónimo Graada (Granada), similar a outros artigos toponímicos que achamos ao longo do cancioneiro profano galego-portugués:

  Ao daian de Calez eu achei
  livros que lhi levavan da Beger (491.2);

  mias toucas da Estela,
  eu non vos tragerei (920.9-10).

• 14

  É de notar a fantasiosa lectura e interpretación de Lopes para este verso (do que xe vo’scarapelha) cunha peculiar explicación: «escarapelha, de “escarapelar”, verbo ainda hoje existente em galego com o sentido de “arranjar briga”». En Littera aínda se perpetúa a errada lectura do que xe vos ‘carapelha.

• 16

  A forma <cõme> de B, que tamén se encontra en V, mostra unha grafía latinizante que aparece esporadicamente nesta conxunción (come ~ como) nos apógrafos italianos, mais que é moi frecuente na prosa galego-portuguesa. Véxase nota a 63.2.
  Fóra das cantigas, a voz abesouro só a achamos sob a forma besouro na tradución da Confessio Amantis: 

  Soomente semelhante he ao besouro, cuja naturalleza he, segundo se acha em scripto que, na maior queentura dos dias de Maio, elle abre suas aas e voa pera çima oolhando a so si como naçem as fermosas flores, com as quaees toma, porem, muito prouco prazer, ca, onde acha o esterco da besta, logo vai alla pousar e farta-se muito bem, como aquelle que doutra cousa nom he tanto contente como delle (Faccon 2012: 338).

  E tamén se documenta no cancioneiro de Garcia de Resende, onde se rexistran as formas besouro e bisouro:

  Com barba de mouro,
  toucar rrecoueiro,
  hũ zunzum de besouro
  em som lastimeiro (Dias 1999: I, 160).

  escaravelho ou bisouro,
  qu’em cousas çujas aferra (Dias 1993: IV, 338).

• 17

  Completamos a lacuna (unha sílaba) do verso co tratamento Don, que non interfire textualmente na cantiga. É personaxe citado marxinalmente nos Livros de Linhagens (véxase Mattoso 1980: II/1, 366; Brocardo 2005: 117). Con efecto, alén da súa aparición no Nobiliario por mor do casamento da súa filla Leonor Rodriguiz de Telha con Afonso Novaes, e que a súa muller era D. Tereja Gonçalvez de Saa. Véxase Projeto Littera, s.v. Rui Gomes de Telha; Marcenaro & González (2024: s.v. Roi Gomez de Telha).